|
این پل قدیمىترین پل زاینده رود است كه به عقیده بعضى از محققین اساس امروز آن ساسانى است ولى ریشه و پایه هخامنشى دارد و قسمتهاى فوقانى آن الحاقاتى از آثار دوره دیلمیان وسلجوقیان را در بر مىگیرد. این پل قدیمی در ناحیه «جی قدیم» واقع شده و از نظر معماری فوقالعاده جالب توجه است و یكى از پل هاى باستانى است كه در چهاركیلومترى مشرق اصفهان واقع شده است .
این پل از نظر معمارى بسیار جالب و به عقیده باستان شناسان مربوط به دوره ساسانیان است و پایه هاى آن بر روى سنگهاى طبیعى كف رودخانه استوار گردیده است عدهاى هم ساختمان آن را به دوره دیلمیان مربوط مى دانند. این پل در نه كیلومترى مشرق پل خواجو واقع شده است.
امروزه این پل را پل شهرستان مى نامند، ولى در روزگاران قدیم جسر حسین و پل جى هم نامیده مىشده بر پایه شباهت پل شهرستان با پلهاى ساسانى خوزستان، مانند: پل شادروان شوشتر و پل دزفول، اساس و بنیاد این پل را به دوران ساسانى نسبت دادهاند. زیرا توجه ساسانیان به پل سازى كه یكى از لازمههاى شهرهاى كنار رودخانه است شهرت دارد.
اقدامات ساسانیان در زمینه ایجاد تاسیسات زیربنایى، نظیر جاده، پل، سد و كانالهاى آبرسانى، نشانهاى از توجه آنها به برنامه ریزى عمرانى است و از پیش مىتوان پذیرفت كه شكوفایى زندگى شهرى با جمعیت رو به افزایش شهرها، بدون وجود تجهیزات فوق، امكانپذیر نبوده است. برخى از آثار بجا مانده از تاسیسات ساسانى و همچنین اشارات مورخین اسلامى به جنبه هایى از اقدامات مزبور، بیانگر توجه ساسانیان به هر دو نوع برنامه ریزى فوق الذكر است. افزایش جمعیت و گسترش ابعاد شهرها، بدون شک مسایل متعدى بر كارگردانان عصر ساسانى مطرح مىكرد كه از آن جمله، مشكل تامین آب مردم بود. ساسانیان سدهاى متعدد بدین منظور ایجاد كردند و به توزیع آب، میان شهرنشینان اهتمام نمودند.با تکیه بر چنین دلیلی می توان ادعا کرد كه حتى قرنها پس از اسلام، اداره تقسیم آب در شهرهایى چون سمرقند، به عهده زرتشتیان بود.
سمرقند، منبع آبى مهم و شبكه توزیعى از لولههاى فلزى (قلعى) داشت و نمودارى از ابتكارات ارزنده ساسانیان به شمار مىرفت. توزیع آب در محلات نیشابور نمونه دیگرى از اقدامات ساسانیان در زمینه تاسیسات آبرسانى شهر ى است. در زمان قدیم، آب رودخانهاى را كه از طرف شمال به شهر نیشابور سرازیر مىشد، از زیرزمین به داخل شهر مىآوردند و آن را پس از رسیدن به شهر، به وسیله رشتههاى متعدد قنوات به محلههاى و خانهها تقسیم مىكردند. به طورى كه تقریباً بیشتر مناطق، داراى آب جارى بوده است.
مصالح ساختمان به كار رفته در پل شهرستان : الف) سنگ : از لاشه سنگ و ملات براى ساختن پل استفاده شده است.
ب) آجر: در ساختمان پل و بناى موسوم به گمرك خانه، از آجر استفاده شده است. ابعاد آجرها به این شرح است 25*25*5 سانتیمتر، قرمز رنگ 26*26*5 سانتیمتر، كرمى مایل به سبز.
پ) خشت : ابعاد خشتها به علت اندودى كه در اثر مرمتهاى مكرر بر روى آن انجام شده، نامشخص مى باشد. از خشت، در ساختمان گمرگ خانه پل استفاده شده است.
خصوصیات پل شهرستان:طول پل مزبور از ستون مدور آجرى تا انتهاى سنگفرش قدیمى، در حدود 105 متر و عرض آن از 4/25 تا5 متر متغیر است. جهت پل، شمالى - جنوبى با كمى انحراف است. انحراف آن از فاصله چهل مترى از سمت جنوب آغاز مىگردد كف پل هموار نیست، بلكه از مركز پل در دو سمت داراى شیب ملایمى است.
پل شهرستان داراى یازده چشمه و دوازده پایه سنگى بزرگ است دو دهنه كنارى آن، مربوط به نهرهاى منشعب از رودخانه است. بر روى هر كدام از پایه هاى سنگى، یك طاقنما دیده مىشود كه از پایه سوم (سمت جنوب) شروع شده و تعداد آنها به هشت عدد مى رسد، ابعاد آنها متفاوت است در سمت شمال پل، بنایى از خشت و آجر ساخته شده كه سقف آن فرو ریخته بود. بنا داراى اتاق كوچك و دو طاقنما به عرض 1/16 متر و ارتفاع 93 سانتیمتر مىباشد. این ساختمان به گمرك خانه شهرت دارد كه مرمت كرده و به صورت چاپخانه سنتى در آورده اند. در یكى از جرزها، یك ستون مدور آجرى به ارتفاع 1/30 سانتیمتر به دست آمده كه ابعاد آن 25*17/5*5 سانتیمتر و قرمز رنگ مى باشد آجرها، به دلیل اینكه بتوانند ستون دایرهاى شكل ایجاد كنند، به صورت ذوزنقهاى ساخته شده اند.
ساختمان پل : همانطور كه ذكر شد، پل بر بستر صخرهاى رودخانه احداث شده است. در زمانهاى باستان، براى ایجاد پلها، بستر صخرهاى رودخانه انتخاب مىشد. همچنین محل مورد نظر را در جایى انتخاب مىكردند كه رودخانه باریك شده است. این شیوه، براى استحكام و صرفه جویى در مصرف مصالح در ساختمان پل به كار گرفته مىشد در این شیوه، ابتدا صخره را تراشیده سپس با سنگ و ساروج پایههاى پل را به وجود مى آوردند. در ساختن پل شهرستان نیز از همین شیوه استفاده شده، و پایهها را از سنگ لاشه و ساروج ساخته اند.به نظر مى رسد تمام پل از سنگ و ملات ساخته شده و سپس بعد از ویرانى كه بر اثر طغیانهاى مكرر زاینده رود صورت گرفته، طاقها را مرمت كردهاند. آثار مرمت، به خاطر ناهمگونى قوس هاى طاق مشخص است . |